

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

EMAMAKI: 100 

 

 

 

 

 

 

Lamarubhrikhi angemakhasi lasi-7. 

 

 

 

 

 

 

SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA (HL) 

 

LIPHEPHA LESITSATFU (P3) 

 

LWETI 2009 

 

 EMARUBHRIKHI

NATIONAL 

SENIOR CERTIFICATE 

LIBANGA 12 



SIGABA A: EMARUBHRIKI EKUHLOLA INDZABA (50 EMAMAKI) 

 

Lizinga 7: 

 

Emalengiso 

 

80-100% 

Lizinga 6: 

Licophelo 
lelisetulu 

 

70-79% 

Lizinga 5: 

Licophelo 
lelincomekako

 

60-69% 

Lizinga 4: 

 

Lokwenetisako 

 

50-59% 

Lizinga 3: 

 

Lokulingene 

 

40-49% 

Lizinga 2: 

 

Lokuyincenye

 

 30-39% 

Lizinga 1: 

 

Akunamphumelelo 

0-29% 

 

 

 

 

LOKUCUKETFWE

NEKUHLELA 

 

(30 EMAMAKI) 

 

24-30 

 

-Lokucuketfwe 
kusezingeni 
lelingemalengiso 
mayelana nekuticambela 
lokusezingeni 
leliphakeme. 
-Imibono ikhutsata 
kucabanga futsi ivutsiwe. 
-Kuhlela ne/nobe kwakha 
luhlaka kukhicite indzaba 
lemukelekako 
lengenamaphutsa. 

21-23½ 

 

-Lokucuketfwe 
kusecophelweni 
lelisetulu futsi 
kunekuticambela. 

-Imibono inekujula 
kwemcondvo futsi 
iyajabulisa. 
-Kuhlela ne/nobe 
kwakha luhlaka 
kukhicite indzaba 
leyakheke kahle 
naletfuleke kahle. 

18-20½ 

 

- Lokucuketfwe 
kuvakala kusezingeni 
lelincomekako. 
-Imibono iyajabulisa 
futsi iyakholweka. 
-Kuhlela ne/nobe 
kwakha luhlaka 
kukhicite indzaba 
leyakheke kahle 
naletfuleke kahle. 

15-17½ 

 

- Lokucuketfwe 
kuyenetisa kantsi futsi 
kubumbene 
ngalokwenetisako. 

- Imibono iyajabulisa, 
inekuticambela 
lokwenetisako. 

-Kuhlela ne/nobe 
kwakha luhlaka 
kukhicite indzaba 
letfuleke 
ngalokwenetisako. 

12-14½ 

 

- Lokucuketfwe 
kulingene futsi 
kwetayelekile. 
Kubumbana 
kuhamba kushiya 
tikhala. 

- Imibono: leminyenti 
iyahambisana 
nesihloko. Kuncane 
kuticambela. 

-Kuhlela ne/nobe 
kwakha luhlaka 
kukhicite indzaba 
letfuleke 
ngalokuyincenye. 

9-11½ 

 

Lokucuketfwe 
akuvami kucaca, 
akukho kubumbana. 

 Imibono imbalwa, 
iphindzaphindvwa 
njalo. 
-Akulingani nelizinga 
lelulwimi lwasekhaya 
nanobe kuneluhlelo 
/kwakhiwe luhlaka. 
-Indzaba 
ayetfulekanga kahle. 

0-8½ 

 

- Lokucuketfwe 
kunhlanhlatsa kakhulu. 
Kubumbana akukho. 

- Imibono 
ayinamdlandla, 
iphindzaphindziwe. 

-Akukho 
kuhlela/kwakha luhlaka 
ngalokwenele. 

 -Indzaba yetfulwe kabi 
kakhulu. 

 

 

 

 

 

LULWIMI, 
SITAYELA 
NEKUHLUNGA 
EMAPHUTSA 

 

(15 EMAMAKI) 

12-15 

 

Kucaphelisisa lokujulile 
kweligalelo lelulwimi. 
-Lulwimi netiphumuti 
kusetjentiswe 
ngemphumelelo. 
Usebentisa lulwimi 
lwetinongo ngalokufanele 
ngemalengiso- Kukhetfwa 
kwemagama 
kungemalengiso futsi 
kuvutsiwe. 

 -Sitayela, umoya, 
nerejista kufanele sihloko 
ngendlela 
lengemalengiso. 
- Itheksthi ayinamaphutsa 
njengobe kulandzelwe 
imigomo yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

10½-11½ 

 

Kucaphelisisa 
lokujulile kweligalelo 
lelulwimi. 
-Lulwimi netiphumuti 
kusetjentiswe 
ngemphumelelo. 
Usebentisa lulwimi 
lwetinongo 
ngalokufanele. 

-Kukhetfwa 
kwemagama 
kuyehluka kantsi 
kunebugagu - 
Sitayela, umoya, 
nerejista 
kuhambisana 
ngalokufanele 
nesihloko. 
- Itheksthi 
ayinamaphutsa 
lamanyenti njengobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

9-10 

 

Kubonakala 
kunekucikelelwa 
kwekusetjentiswa 
kwelulwimi 
ngalokujulile. 

-Lulwimi netiphumuti 
esikhatsini lesinyenti 
kusetjentiswe 
ngaphandle 
kwemaphutsa. 
-Emagama lakhetsiwe 
afanele itheksthi. 
Sitayela, umoya, 
nerejista kuhambisana 
ngalokufanele 
nesihloko. 
-Esikhatsini lesinyenti 
itheksthi 
ayinamaphutsa 
lamanyenti njengobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

7½-8½ 

 

-Kunekucikelela 
lokwenetisako 
kweligalelo lelulwimi. 

- Lulwimi lolumalula 
netiphumuti 
kusetjentiswe 
ngalokwenetisako. 
- Emagama akhetfwe 
ngalokwenetisako. 
- Sitayela, umoya, 
nerejista kuhambisana 
ngalokungagucuki 
nesihloko. 
- Itheksthi isenawo 
emaphutsa lambalwa 
nanobe kulandzelwe 
imigomo yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

 

6-7 

 

-Kunekucikelela 
lokulingene 
kweligalelo lelulwimi. 

- Lulwimi 
lusendzimeni 
kunemaphutsa 
lamanyeti 
ekusebentiseni 
tiphumuti. 
- Kukhetfwe 
emagama 
latayelekile. 
- Sitayela, umoya, 
nerejista 
akukabumbani. 
- Itheksthi isenawo 
emaphutsa lambalwa 
nanobe kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

 

4½-5½ 

 

-Lulwimi netiphumuti 
kunemaphutsa. 
- Kukhetfwa 
kwemagama 
akwenetisi. 
- Sitayela, umoya 
nerejista 
akuhambisani 
nesihloko. 
- Itheksthi igcwele 
emaphutsa nanobe 
kwentiwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

 

0-4 

 

- Lulwimi netiphumuti 
kunemaphutsa lamabi. 
- Kukhetfwa 
kwemagama 
akwemukeleki. 

 - Sitayela, umoya 
nerejista kugcwele 
emaphutsa kuto 
tonkhe tinhlangotsi. 

 - Itheksthi 
inemaphutsa 
lamanyenti kakhulu 
nanobe kulandzelwe 
imigomo yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 

 






 

 

SAKHIWO 

 

(5 EMAMAKI) 

4-5 

 

-Kutfutfuka kwesihloko 
lokubumbene. Kucacile, 
kuyalandzeleka 
kungemalengiso. 

- Imisho, netindzima 
kwakhiwe ngemalengiso. 
- Budze buhambisana 
netidzingo tesihloko 
ngemalengiso. 

 

3½ 

 

-Imininingwane 
yetigameko itfutfuka 
ngalokubumbene- 
Imisho, netindzima 
letehlukene kuhleleke 
ngelizinga lelisetulu. 
-Budze bulungile. 

 

3 

 

- Kunemininingwane 
letsite lecanjiwe 
lehambelana 
nesihloko. 
-Imisho netindzima 
kwakheke ngelicophelo 
lelincomekako. 
- Budze bulungile. 

2½ 

 

- Kunemininingwane 
letsite lecanjiwe 
lehambelana nesihloko. 
-Imisho netindzima 
kwakheke ngelicophelo 
lelincomekako. 
- Budze bulungile. 

2 

 

- Emaphuzu 
lamanyenti 
labalulekile 
ayabonakala. 
- Imisho, netindzima 
kunemaphutsa 
kodvwa indzaba 
iyevakala. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
kakhulu. 

1½ 

 

-Kulesinye sikhatsi 
uyanhlanhlatsa 
aphume esihlokweni 
kodvwa umcondvo 
uyevakala. 
-Kwakhiwa kwemisho 
netindzima 
kusezingeni 
leliphansi. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
kakhulu. 

0-1 

 

Iphumile esihlokweni. 
- Imisho, netindzima 
kuhlangahlangene, 
kuyagucugucuka. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
ngalokwendlulele. 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 




 SIGABA B: EMARUBHRIKI EKUHLOLA EMATHEKSTHI EMIBHALOMBIKO LEMIFISHA (30 EMAMAKI) 

 

Lizinga 7: 

 

Emalengiso 

 

80-100% 

Lizinga 6: 

Licophelo 
lelisetulu 

 

70-79% 

Lizinga 5: 

Licophelo 
lelincomekako

 

60-69% 

Lizinga 4: 

 

Lokwenetisako 

 

50-59% 

Lizinga 3: 

 

Lokulingene 

 

40-49% 

Lizinga 2: 

 

Lokuyincenye

 

 30-39% 

Lizinga 1: 

 

Akunamphumelelo 

 

0-29% 

 

 

 

 

 

 

 

 

LOKUCUKETFWE, 
KUHLELA 
NELUHLAKASIMO

 

(18 EMAMAKI) 

 

 

 

 

 

 

 

 

14½-18 

 

- Lwati lolubanti 
lwelukhetselo 
lwetidzingo 
tetheksthi. 
- Kubhala 
lokucondzile. 
– Umfundzi ucondza 
ngco akanhlanhlatsi. 
- Kunekubumbana 
ngalokuphelele 
nekuchazwa kahle 
kakhulu kwemibono 
yalokucuketfwe, 
yonkhe 
imininingwane 
yesekela sihloko. 
-Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha 
luhlaka bukhicite 
itheksthi 
lemukelekako 
lengenamaphutsa. 

Luhlakasimo. 
lolusinembako 

Ngemalengiso. 

13-14 

 

- Lwati lolusecophelweni 
lelisetulu lwetidzingo 
tetheksthi. 
- Kubhala lokucondzile. 
– Umfundzi ucondza 
ngco akanhlanhlatsi. 
- Kunekubumbana 
ngalokuphelele 
nekuchazwa kahle 
kakhulu kwemibono 
yalokucuketfwe, yonkhe 
imininingwane yesekela 
sihloko. 
-Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha luhlaka 
bukhicite itheksthi 
lemukelekako 
lengenamaphutsa. 

- Usebentise imitsetfo 
ledzingekako 
yeluhlakasimo. 
Ngelicophelo lelisetulu. 

 

11-12½ 

 

-Lwati lolwenetisako 
lwetidzingo tetheksthi. 
–Kubhala- umfundzi 
akanhlanhlatsi 
uyacikelela kutsi 
kungabikho kwehla 
kwelizinga. 
-Imibono yetheksthi 
ibumbene 
nalokucuketfwe, futsi 
ichazwe ngelicophelo 
lelincomekako, 
imininingwanei 
yesekela sihloko. 
- Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha 
luhlaka bukhicite 
itheksthi lemukelekako 
lesecophelweni 
lelincomekako. 
-Usebentise imitsetfo 
ledzingekako 
yesakhiwo. 

9-10½ 

 

- Lwati lolwenetisako 
lwetidzingo tetheksthi. 
- Kubhala – umfundzi 
wehlisa lizinga 
ngekuhambelana 
nesihloko kodvwa 
kuyevakala kutsi utsini. 
- Imibono yetheksthi 
ibumbene 
ngalokwenetisako 
nalokucuketfwe, kantsi 
inemininingwane letsite 
lesekela sihloko. 
- Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha luhlaka 
bukhicite itheksthi 
letfulwe 
ngalokwenetisako. 
- Usebentise lwati 
lolwenetisako 
lwetidzingo 
yeluhlakasimo. 

7½-8½ 

 

- Lwati lolulingene 
lwetidzingo 
tetheksthi. 
Imphendvulo 
ikhombisa 
kunhlanhlatsa 
lokuncane. 
-Kubhala – umfundzi 
wehlisa lizinga, 
kuletinye tincenye 
akuvakali kutsi 
ufuna kutsini. 
- Imibono yetheksthi 
ibumbene 
ngalokulingene 
nalokucuketfwe, 
kantsi 
inemininingwane 
lesisekelo lesekela 
sihloko. 
- Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha 
luhlaka bukhicite 
itheksthi 
lemukelekako 
nalebumbene 
ngalokulingene. 
– Unelwati 
lolulingene 
lwetidzingo 
teluhlakasimo. 

 

5½-7 

 

- Lwati lolungakeneli 
lwetidzingo tetheksthi. 
Umsebenti lobhaliwe 
uveta kutsemeleta 
lokukhulu. 
- Kubhala – umfundzi 
wehlisa lizinga, 
kunekunhlanhlatsa 
lokukhulu. 
- Imibono yetheksthi 
ayibumbani ngaso 
sonkhe sikhatsi 
nalokucuketfwe. 
Imbalwa kakhulu 
imininingwane 
lesekela sihloko. 
-Kuhlela/kwakha 
luhlaka akwenetisi. 
Itheksthi ayetfulwanga 
kahle. 

- Akayilandzeli 
ngalokwanele 
imitsetfo ledzingekile 
yeluhlakasimo. 
– Kunemaphutsa 
lamanyenti. 

 

0-5 

 

- Alukho lwati lwetidzingo 
tetheksthi. 

 - Kubhala – umfundzi wehlisa 
lizinga, kunekuhlanhlatsa 
lokukhulu kuletinye tincenye. 
- Imibono yetheksthi 
ayibumbani nalokucuketfwe. 
Imbalwa kakhulu 
imininingwane lesekela 
sihloko. 

 - Kuhlela nekwakha luhlaka 
akukho. Itheksthi yetfulwe 
kabi. 
-Akayilandzeli imitsetfo 
yeluhlakasimo. 

 






 

 

 

LULWIMI 

SITAYELA 
NEKUHLUNGWA 
KWEMAPHUTSA 

 

(12 EMAMAKI) 

10-12 

 

 -Itheksthi ineluhlelo 
lolungenamaphutsa 
nalolwakheke kahle. 
- Silulumagama 
sihambisana 
nenhloso, 
tetsamelilwati, 
nesimongcondvo 
ngemalengiso. 
-Sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngemalengiso. 
- Itheksthi 
ayinamaphutsa 
njengobe 
kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze lobenele. 

8½-9½ 

 

- Itheksthi icanjwe 
ngelicophelo lelisetulu 
ngalokungenamaphutsa. 
- Silulumagama 
sihambisana nenhloso, 
tetsamelilwati, 
nesimongcondvo 
ngelicophelo lelisetulu. 
- Sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngelicophelo lelisetulu 
ngekulandzela tidzingo 
temsebenti. 
- Itheksthi 
ayinamaphutsa 
lamanyenti njengobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
-Budze bulungile. 

7½-8 

 

- Itheksthi icanjwe 
ngelicophelo 
lelincomekako kantsi 
futsi ifundzeka malula. 
-Silulumagama 
sihambisana nenhloso, 
tetsamelilwati, 
nesimongcondvo 
ngelicophelo 
lelincomekako. 
- Esikhatsini lesinyenti 
sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngalokufanele. 
- Esikhatsini lesinyenti 
itheksthi 
ayinamaphutsa 
njengobe kulandzelwe 
imigomo yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze bulungile. 

6-7 

 

- Usebentise umcondvo 
lowenetisako 
wetidzingo teluhlaka. 
- Itheksthi icanjwe 
ngalokwenetisako. 
Emaphutsa 
akatsikameti kushelela 
kwemibono. 
- Silulumagama 
sihambisana nenhloso, 
tetsamelilwati, 
nesimongcondvo 
ngalokwenetisako. 
- Sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngalokwenetisako. 
- Itheksthi isacuketse 
emaphutsa lambalwa 
nanobe kulandzelwe 
imigomo yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze bulungile. 

5-5½ 

 

- Itheksthi icanjwe 
ngalokulingene. 
Kunemaphutsa 
lambalwa. 
- Silulumagama 
sincane kantsi 
asihambisani kahle 
nenhloso, 
tetsamelilwati, 
nesimongcondvo. 
-Kukhona 
lokusilelako 
ngesitayela, umoya 
nerejista. 
-Itheksthi icuketse 
emaphutsa 
lamanyentana 
nanobe 
kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
kakhulu. 

4-4½ 

 

– Itheksthi icanjwe 
kabi kantsi futsi 
kumatima 
kuyilandzela. 
- Silulumagama 
sidzinga kulungiswa 
lokutsite kantsi 
asihambisani kahle 
nenhloso, 
tetsamelilwati, 
nesimongcondvo. 
- Sitayela, umoya 
nerejista akushayi 
khona. 
- Itheksthi igcwele 
emaphutsa nanobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
kakhulu. 

0-3½ 

 

- Akakasebentisi imitsetfo 
ledzingekako yeluhlaka. 

– Itheksthi icanjwe kabi. 

 – Itheksthi icanjwe kabi 
kantsi futsi kumatima 
kuyilandzela. 

- Silulumagama sidzinga 
kulungiswa lokumatima futsi 
asihambisani nenhloso. 
- Sitayela, umoya nerejista 
akuhambisani nesihloko. 
Itheksthi igcwele emaphutsa 
futsi iyadidana nanobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa kwemaphutsa. 
- Budze – yindze /yimfisha 
ngalokwendlulele. 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


SIGABA C: RUBHRIKI YEKUHLOLA – EMATHEKSTHI LAMAFISHA KAKHULU EMIBHALOMBIKO/LATICUKATSILWATI (20 EMAMAKI) 

 

Lizinga 7: 

 

Emalengiso 

 

80-100% 

Lizinga 6: 

Licophelo 
lelisetulu 

 

70-79% 

Lizinga 5: 

Licophelo 
lelincomekako

 

60-69% 

Lizinga 4: 

 

Lokwenetisako 

 

50-59% 

Lizinga 3: 

 

Lokulingene

 

40-49% 

Lizinga 2: 

 

Lokuyincenye 

 

 30-39% 

Lizinga 1: 

 

Akunamphumelelo 

 

0-29% 

 

 

 

 

 

 

 

 

LOKUCUKETFWE, 
KUHLELA 
NELUHLAKASIMO

 

(12 EMAMAKI) 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10-12 

 

- Kucikelela 
lokubanti 
lwelukhetselo 
lwetidzingo 
tetheksthi. 

Ucondza ngco 
esihlokweni, 
akahlanhlatsi. 

- Kubhala 
lokucondzile. 
– Umfundzi 
ucondza ngco 
akanhlanhlatsi. 
- Kunekubumbana 
ngalokuphelele 
nekuchazwa kahle 
kakhulu kwemibono 
yalokucuketfwe, 
yonkhe 
imininingwane 
yesekela sihloko. 
- Bufakazi 
bekuhlela ne/nobe 
kwakha luhlaka 
bukhicite itheksthi 
lemukelekako 
lengenamaphutsa. 

Luhlakasimo 
lesinembako 
ngemalengiso. 

8½-9½ 

 

- Kucikelela 
lolusecophelweni 
lelisetulu lwetidzingo 
tetheksthi. 

- Ucondza ngco 
esihlokweni, 
akahlanhlatsi. 

 - Kubhala lokucondzile. 
– Umfundzi ucondza 
ngco akanhlanhlatsi. 
- Kunekubumbana 
ngalokuphelele 
nekuchazwa kahle 
kakhulu kwemibono 
yalokucuketfwe, yonkhe 
imininingwane yesekela 
sihloko. 

-Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha luhlaka 
bukhicite itheksthi 
lemukelekako 
lengenamaphutsa. 

- Usebentise imitsetfo 
ledzingekako 
yeluhlakasimo 
ngelicophelo lelisetulu. 

 

7½-8 

 

- Kucikelela 
lolluincomekako 
lwetidzingo tetheksthi. 

Ukhombisa kucikelela 
Kukhona kuhlanhlatsa 
lokuncane. 

 – Kubhala - umfundzi 
akanhlanhlatsi. 
- Imibono yetheksthi 
ibumbene 
nalokucuketfwe, futsi 
ichazwe ngelicophelo 
lelincomekako, 
imininingwanei 
yesekela sihloko. 
- Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha 
luhlaka bukhicite 
itheksthi lemukelekako 
lesecophelweni 
lelincomekako. 
- Usebentise imitsetfo 
ledzingekako 
yeluhlakasimo. 

6-7 

 

- Kucikelela 
loKwenetisako 
kwetidzingo tetheksthi. 

Umbhalo 
unekuhlanhlatsa 
kodvwa awuyiphazamisi 
inshokutsi. 

 - Kubhala – umfundzi 
uyanhlanhlatsa kodvwa 
kuyevakala kutsi utsini. 
- Imibono yetheksthi 
ibumbene 
ngalokwenetisako 
nalokucuketfwe, kantsi 
inemininingwane letsite 
lesekela sihloko. 
- Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha luhlaka 
bukhicite itheksthi 
letfulwe 
ngalokwenetisako. 
- Usebentise kucikelela 
lolwenetisako 
lwetidzingo 
yeluhlakasimo. 

 

 

5-5½ 

 

- Kucikelela 
lokulingene 
kwetidzingo 

t - Kubhala – 
etheksthi. 

Imphendvulo 
ikhombisa 
kunhlanhlatsa 
lokuncane. 
Ukhombisa lwati 
lolulingene 
lwetimongcondvo 
letibanti ekubhaleni. 
- Kubhala – 
umfundzi wehlisa 
lizinga, kuletinye 
tincenye akuvakali 
kutsi ufuna kutsini. 
- Imibono yetheksthi 
ibumbene 
ngalokulingene 
nalokucuketfwe, 
kantsi 
inemininingwane 
lesisekelo lesekela 
sihloko. 
- Bufakazi bekuhlela 
ne/nobe kwakha 
luhlaka bukhicite 
itheksthi 
lemukelekako 
nalebumbene 
ngalokulingene. 
– Unekucikelela 
lolulingene 
lwetidzingo 
yeluhlakasimo. 

4-4½ 

 

- Kucikelela 
lokungakeneli 
kwetidzingo tetheksthi. 
Umsebenti lobhaliwe 
uveta kutsemeleta 
lokukhulu. 

- Kubhala – 

Umbhalo ukhomba 
kuvisisa lokuncane 
kakhulu kwesihloko. 

- Kubhala – umfundzi 
wehlisa lizinga, 
kunekunhlanhlatsa 
lokukhulu. 
- Imibono yetheksthi 
ayibumbani ngaso 
sonkhe sikhatsi 
nalokucuketfwe. 
Imbalwa kakhulu 
imininingwane lesekela 
sihloko. 
- Kuhlela/kwakha 
luhlaka akwenetisi. 
Itheksthi ayetfulwanga 
kahle. 

- Akayilandzeli 
ngalokwanele imitsetfo 
ledzingekile 
yeluhlakasimo. 
– Kunemaphutsa 
lamanyenti. 

 

0-3½ 

 

- Akukho kucikelela 
kwetidzingo tetheksthi. 

Kuhlanhlatsa kwenta 
umcondvo walokubhaliwe 
ulahleke kakhulu. 

 - Kubhala – umfundzi wehlisa 
lizinga, kunekuhlanhlatsa 
lokukhulu kuletinye tincenye. 
- Imibono yetheksthi 
ayibumbani nalokucuketfwe. 
Imbalwa kakhulu 
imininingwane lesekela 
sihloko. 

 - Kuhlela nekwakha luhlaka 
akukho. Itheksthi yetfulwe 
kabi. 

 - Akayilandzeli imitsetfo 
yeluhlakasimo. 

 






 

 

 

 

 

 

LULWIMI 

SITAYELA 
NEKUHLUNGWA 
KWEMAPHUTSA 

 

(8 EMAMAKI) 

6½-8 

 

- Itheksthi ineluhlelo 
lolungenamaphutsa 
nalolwakheke 
kahle. 

- Silulumagama 
sihambisana 
nenhloso, 
tetsamelikucikelela, 
nesimongcondvo 
ngemalengiso. 
- Sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngemalengiso. 
- Itheksthi 
ayinamaphutsa 
njengobe 
kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze lobenele. 
Ngemalengiso. 

6 

 

- Itheksthi icanjwe 
ngelicophelo lelisetulu 
ngalokungenamaphutsa. 
- Silulumagama 
sihambisana nenhloso, 
tetsamelikucikelela, 
nesimongcondvo 
ngelicophelo lelisetulu. 
- Sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngelicophelo lelisetulu 
ngekulandzela tidzingo 
temsebenti. 
- Itheksthi 
ayinamaphutsa 
lamanyenti njengobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
-Budze bulungile. 

5½ 

 

- Itheksthi icanjwe 
ngelicophelo 
lelincomekako kantsi 
futsi ifundzeka malula. 
-Silulumagama 
sihambisana nenhloso, 
tetsamelikucikelela, 
nesimongcondvo 
ngelicophelo 
lelincomekako. 
- Esikhatsini lesinyenti 
sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngalokufanele. 
- Esikhatsini lesinyenti 
itheksthi 
ayinamaphutsa 
njengobe kulandzelwe 
imigomo yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze bulungile. 

4-4½ 

 

- Usebentise umcondvo 
lowenetisako 
wetidzingo teluhlaka. 
- Itheksthi icanjwe 
ngalokwenetisako. 
Emaphutsa 
akatsikameti kushelela 
kwemibono. 
- Silulumagama 
sihambisana nenhloso, 
tetsamelikucikelela, 
nesimongcondvo 
ngalokwenetisako. 
- Sitayela, umoya, 
nerejista kwetfulwe 
ngalokwenetisako. 
- Itheksthi isacuketse 
emaphutsa lambalwa 
nanobe kulandzelwe 
imigomo yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze bulungile. 

3½ 

 

- Usebenitse 
umcondvo lolingene 
wetidzingo 
teluhlaka. 

 – kukhona lokusele 
ngaphandle. 
- Itheksthi icanjwe 
ngalokulingene. 
Kunemaphutsa 
lambalwa. 
- Silulumagama 
sincane kantsi 
asihambisani kahle 
nenhloso, 
tetsamelikucikelela, 
nesimongcondvo. 
-Kukhona 
lokusilelako 
ngesitayela, umoya 
nerejista. 
-Itheksthi icuketse 
emaphutsa 
lamanyentana 
nanobe 
kulandzelwe 
imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
kakhulu. 

2½-3 

 

 - Usebentise imitsetfo 
yeluhlaka 
ngalokunhlanhlantsako. 
– Itheksthi icanjwe kabi 
kantsi futsi kumatima 
kuyilandzela. 
- Silulumagama 
sidzinga kulungiswa 
lokutsite kantsi 
asihambisani kahle 
nenhloso, 
tetsamelikucikelela, 
nesimongcondvo. 
- Sitayela, umoya 
nerejista akushayi 
khona. 
- Itheksthi igcwele 
emaphutsa nanobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa 
kwemaphutsa. 
- Budze – 
yindze/yimfisha 
kakhulu. 

0-2 

 

- Akakasebentisi imitsetfo 
ledzingekako yeluhlaka. 

 – Itheksthi icanjwe kabi 

 – Itheksthi icanjwe kabi 
kantsi futsi kumatima 
kuyilandzela. 

 - Silulumagama sidzinga 
kulungiswa lokumatima futsi 
asihambisani nenhloso. 

- Sitayela, umoya nerejista 
akuhambisani nesihloko. 
Itheksthi igcwele emaphutsa 
futsi iyadidana nanobe 
kulandzelwe imigomo 
yekuhlungwa kwemaphutsa. 
- Budze – yindze /yimfisha 
ngalokwendlulele. 



 

 

 


